legaliteitsbeginsel in het bijzonder strafrecht leh 3
39 flashcards · Other · by anouk terlouw
waarom wordt het materieelstrafrechtelijk legaliteitsbeginsel beschouwd als de hoeksteen van ons strafrecht?
fundeert en bepaalt strafrechtelijke aansprakelijkheid het legitimeert overheidsoptreden om die aansprakelijkheid te verwezenlijken het beschermt burgers in dat verband tegen onrechtmatig overheidsoptreden.
wat stelt het legaliteitsbeginsel in staat?
strafrecht dat is ingericht conform het legaliteitsbeginsel stelt de overheid in staat een ordening in de samenleving te brengen die zij wenselijk oordeelt
vereisten van fuller
De wet is algemeen. De wet is afdoende bekendgemaakt aan burgers, bedrijven en overheden. De wet geldt niet met terugwerkende kracht. De wet is duidelijk en begrijpelijk. De wet is intern consistent. De wet kan worden nageleefd. De wet is bestendig: verandert zo min mogelijk. Rechtspraak vindt plaats op basis van de wet.
grondslagen van het legaliteitsbeginsel (klassieke argumenten)
het schuldgezichspunt het wetsbegrip het mensbeeld de strafdoelen de rechtsstaatgedachte het vrijheidsbegrip de rechtszekerheid
wat houdt het schuldgezichtspunt in
houdt in dat men alleen gestraft kan worden als men wist of kon weten dat zijn gedrag verboden was. weet een burger niet of kon hij niet weten dat zijn gedraging verboden was, dan valt hem geen verwijt te maken en ontvalt de grondslag voor de straf (schuld). het legaliteitsbeginsel verlangt dus dat her verboden zijn van een bepaalde gedraging voor het stellen van die gedraging blijkt uit een wettelijke strafbepaling.
wetsbegrip
de wet dient een algemene regel te bevatten, die herhaalbaar toepasbaar is op (een abstracte groep) van burgers en waarbij de wet NIET met terugwerkende kracht wordt toegepast.
mensbeeld
gaat uit van de autonome, individuele en rationele mens die vrij zijn gedachten en gedragingen kan bepalen. wanneer krachtens het legaliteitsbeginsel op voorhand wettelijk is aangegeven wat als verboden geldt, ieder mens zelf in vrijheid de afweging kan maken of hij zich aan het verbod houdt of kiest om de strafwet te overtreden. veronderstelling is dat mens een afweging maakt tussen de voordelen die hij verwacht te behalen met het overtreden van de strafwet en de nadelen daarvan bestaande uit…
negatief rechtsprincipe
alles wat NIET verboden is door de strafwet, is toegestaan en dat betekent dat de burger die kiest voor het toegestane gedrag NIET strafrechtelijk aansprakelijk kan worden gesteld.
strafdoelen
straft dient ingevolge het legaliteitsbeginsel van te voren bekend te zijn. strafdoelen: vergelding door bewust leedtoevoeging generale preventie (afschrikken) speciale preventie (beletten dat de wetsovertreder nogmaals een strafbaar feit begaat) resocialisatie permanent of tijdelijk aan maatschappij te onttrekken reparatie door rechtsherstel, waarmee zoveel mogelijk wordt teruggekeerd naar de situatie zoals die bestond voor het plegen van het feit
wat vereist het legaliteitsbeginsel icm strafdoelen?
straf vooraf bekend wettelijke vastlegging van wanneer en onder welke voorwaarden welke strafrechtelijke sancties kunnen worden opgelegd.
rechtsstaatgedachte als grondslag
waarbij elke machtsuitoefening door de overheid tegen de burger gebaseerd moet zijn op een wet. scheiding der machten democratisch gelegitimeerde overheid optreden genormeerd door de wet en beginselen aan verdachte en raadsman rechten toegekend.
vrijheidsbegrip als grondslag
krachtens dit begrip komt burgers een bepaalde vrijheid toe om zelf hun doen en laten te bepalen en daarmee invulling te geven aan hun leven in samenhang met anderen. de vrijheid vindt haar begrenzing daar waar het gedrag van de burger rechtsgoederen aantast of dreigt aan te tasten.
hoe kunnen rechtsgoederen worden bescherm
rechtsgoederen kunnen strafrechtelijk worden beschermd door het gedrag dat deze rechtsgoederen aantast of dreigt aan te tasten strafbaar te stellen.
rechtszekerheid als grondslag
voorkomen van willekeurige vervolging, berechting en bestraffing. geen contra legem toepassing.
deelnormen van het materieel strafrechtelijk legaliteitsbeginsel
nullum crimen sine lege (incl lex certa) nulla poena sine lege nulla poena sine lege praevia analogieverbod en verbod van extensieve interpretatie
nullum crimen sine lege
veroordeling voor het overtreden van een norm kan pas volgen wanneer die norm voorafgaande aan het feit door de wetgever is vastgesteld en is neergelegd in strafbepaling.
lex certa
bepaaldheidsgebod ; het verboden gedrag in de delictsomschrijving moet op zodanige wijze zijn beschreven dat een burger de inhoud van norm kan vaststellen, daarmee bekend kan zijn en zijn gedrag erop af kan stemmen. steunt op: mensbeeld, vrijheidsbegrip, rechtszekerheid
tot wie richt het nullum crime sine lege beginsel zich ?
tot de wetgever, die moet de gedraging voorafgaand aan het feit strafbaar stellen.
gevolg voor lex certa en nullum crimene sine lege bij gelede normstelling?
gelede normstelling leidt vaak tot fragmentatie van de norm. De onderdelen daarvan dienen bijeen te worden gesprokkeld uit de regelgeving die mogelijk op verschillende niveau's is vastgesteld. kan afbreuk doen aan de duidelijkheid.
nulla poena sine lege
de wetgever moet de overtreding van de norm met straf bedreigen. hij dient bij wet aan te geven welke strafrechtelijke sanctie kunnen worden opgelegd. en geen andere of zwaarder straf opleggen dan die waarin is voorzien ten tijde van het begaan van het feit grondslag: vrijheidsbegrip, rechtszekerheid, rechtsstaatgedachte, strafdoelen.
nulla poena sine lege preavia
verbod van terugwerkende kracht. berust op: schuldgezichtspunt mensbeeld rechtszekerheid
voor wat geldt het verbod van terugwerkende kracht
strafbepaling; normstelling, strafbedreiging andere wetswijzigingen die tot verruiming van strafrechtelijke aansprakelijkheid kunnen leiden, zoals strafbare voorbereiding veranderingen van wettelijke regels over de aard, de soort en hoogte of duur van de straf die ten nadele van de verdachte uitpakken.
Wat is het gevolg vna verbod terugwerkende kracht voor de wetgever?
de wetgever moet voortdurend alert zijn op nieuwe nog niet onderkende mogelijkheden tot aantasting van rechtsgoederen.
analogieredenering
dan past de rechter of de OvJ de delictsomschrijving toe op een geval dat naar de letter genomen niet onder de delictsomschrijving valt, maar daarmee wel gelijkenis vertoont.
té extensieve interpretatie
dan maakt de rechter of de OvJ gebruik van de openheid van 1 of meer bestanddelen in de delictsomschrijving en legt die zodanig uit dat het voorliggende geval daar wel onder valt.
begripsomschrijving analogieverbod en verbod te extensieve interpretatie
een rechter of een ovj mag een delictsomschrijving of een bestanddeel niet zodanig ruim uitleggen dat een gedraging of omstandigheid die onder de reikwijdte van de delictomschrijving wordt gebracht terwijl de bewoordingen daarvan geen aanleiding geven.
gevolg analogie en interpretatie
dat de waarborg die besloten ligt in het wetsbegrip en de rechtsstaatgedachte wegvalt.
welke factoren van belang bij het bepalen of aan het bepaaldheidsgebod is voldaan?
normadressaten van de bepaling aard van de strafbepaling strekking van de strafbepaling afweging tussen beide vormen van duidelijkheid
twee redenen voor onvermijdelijke vaagheid in de wet
toekomstige ontwikkelingen overzichtelijkheid kan verloren gaan door het opnemen van alle mogelijke vormen van schending van beschermenswaardige belangen. dat doet afbreuk aan de algemene duidelijkheid.
welke twee soorten duidelijkheid plaatst hr tegenover elkaar
duidelijkheid die ziet op het zo concreet en nauwkeurig mogelijk omschrijven van de strafbare gedraging vorm van duidelijkheid in algemene zin die meer ziet op inzichtelijkheid van de strafwet.
wat verwacht de HR van een professionele marktdeelnemer aangaande duidelijkheid wet?
dat hij zich laat informeren over welke restricties een wettelijke regeling met zich meebrengt voor zijn professionele acticviteiten (krulsla)
waarom schaart het EHRM rechtersrecht onder het begrip law
omdat rechtspraak, door interpretatie, kan bijdragen aan geleidelijke ontwikkelingen van het strafrecht. daarom is het een rechtsbron
wanneer sprake van law volgens EHRM
regel moet voldoen aan de vereisten van toegankelijkheid (accessibility) en voorzienbaarheid (forseeability)
wanneer geldt volgens het ehrm een strafbepaling met open normen als voldoende bepaald
de inhoud van de norm valt te kennen met assisentie van de rechterlijke interpretatie daarvan. een algemeen begrip in de norm wordt uitgerwerkt door een niet limitatieve opsomming van gevallen of situaties. de inhoud van de norm kan worden achterhaald door het inwinnen van deskundig advies. degene tot wie de norm zich richt, betreft een persoon die een professionele activiteit uitoefent en van hem wordt verwacht dat hij de inhoud kent.
wat valt onder het bepaaldheidsgebod
normstelling in de delictsomschrijving strafbedreiging in de strafbepaling sanctienormen die via het wettelijk stelsel van toepassing zijn in de concrete strafzaak
voordelen scheiding norm en straf in WED
flexibiliteit in normstelling mogelijk om met geledenormstelling te werken. wetgever hoeft niet per individuele norm in een bijzondere wet specifieke strafbedreiging vast te stellen.
kenmerk sociaal economische wetgeving
scheiding norm en strafbedreiging
voordelen gelede normstelling
norm kan eenvoudiger en sneller worden aangepast aan actuele ontwikkelingen. (flexibel) norm kan meer toegesneden worden op de concrete normadressaat en de concrete omstandigheden van het geval. technische of complexe onderwerpen kunnen goed worden gereguleerd doordat het kan worden overgelaten aan de lagere wetgever / bestuursorgaan dat materiedeskundig is bestuursorgaan / regelgever kan al dan niet in rechtsbetrekking staan met de beoogde normadressaat en zo weten wat aandachtspunten, behoeft…
nadelen geledenormstelling
moeilijk voor de burger om de norm te achterhalen formele wetgever minder sturings- en controlemogelijkheden want uit handen gegeven toetsing door de rechter ingewikkelder en meer tijdroven